Λαπωνία - Κριτική παράστασης από την θεατρολόγο Σταθάτου Σοφία

  

Μπορεί ένα ψέμα να θεωρηθεί αποδεκτό όταν λειτουργεί ως ασπίδα για την ευτυχία ενός άλλου; Σε ποιον βαθμό οι αξίες με τις οποίες μεγαλώνουμε και το πολιτισμικό μας υπόβαθρο διαμορφώνουν την στάση μας απέναντι στην αλήθεια; Οφείλουμε να προστατεύουμε την παιδική αθωότητα ή μήπως η σταδιακή απώλεια των ψευδαισθήσεων αποτελεί αναγκαίο πέρασμα προς την ενηλικίωση; Και τελικά, εγκαταλείπουμε ποτέ πραγματικά την ανάγκη για λίγη «μαγεία» στην ζωή μας;

Γύρω από τέτοιους τους προβληματισμούς κινείται η κωμωδία «Λαπωνία» των Μαρκ Ανζελέτ και Κριστίνα Κλεμέντε που αναβαίνει στο θέατρο Κάτια Δανδουλάκη,σε σκηνοθεσία Νικορέστη Χανιωτάκη.

Η ιστορία ξεκινά με την συνάντηση δύο οικογενειών στην χιονισμένη Λαπωνία, με σκοπό να περάσουν μαζί τις γιορτές των Χριστουγέννων. Η εύθυμη ατμόσφαιρα όμως, δεν αργεί να ραγίσει, όταν ένα παιδί αποκαλύπτει στο άλλο, ότι ο Άγιος Βασίλης δεν είναι παρά μια κατασκευή των ενηλίκων. Από κει και πέρα, η παράσταση αξιοποιεί αυτό το φαινομενικά απλό περιστατικό, για να ανοίξει μία βαθύτερη συζήτηση γύρω από τα όρια ανάμεσα στην αλήθεια και την αυταπάτη. Ο μύθος του Άγιου Βασίλη γίνεται το όχημα για να συγκρουστούν η ανάγκη διατήρησης φαντασίας με την επιταγή της λογικής. Και το ερώτημα παραμένει: τι αξίζει τελικά να διαφυλαχθεί περισσότερο;

Επιπρόσθετα,με αφορμή τα παραπάνω γεγονότα, η παράσταση θίγει με διακριτική αλλά ουσιαστική οξύτητα το ζήτημα της καταπίεσης μέσα σε μια σχέση. Οι ήρωες φαίνεται να έχουν διαμορφώσει εκδοχές του εαυτού τους που εξυπηρετούν την αρμονία του ζευγαριού, θυσιάζοντας την αυθεντικότητα και την προσωπική τους αλήθεια. Έτσι, αποκαλύπτεται αυτή η εσωτερική σύγκρουση: η ανάγκη να είναι κανείς αποδεκτός από τον άλλον, έρχεται σε αντίθεση με την ανάγκη να παραμείνει πιστός στον εαυτό του. Επίσης, εξαιτίας όλων αυτών των αφορμών αποκαλύπτονται ευαίσθητα μυστικά της οικογένειας, ωστόσο παρά τις εντάσεις ,το έργο δεν οδηγείται σε διάλυση, αλλά σε μια ιδιότυπη επανασύνδεση. Τα μέλη της οικογένειας, μέσα από τις συγκρούσεις, φαίνεται να επαναπροσδιορίζουν τις σχέσεις τους [είτε ερωτικές ή αδελφικές] ,φτάνοντας σε μια πιο ουσιαστική συνύπαρξη.

Η σκηνοθετική ματιά του Νικορέστη Χανιωτάκη διαμορφώνεται πάνω σε μία λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο κωμικό και το υπαρξιακό. Αντί να «σπρώξει» το έργο προς μια επιφανειακή εκτόνωση, επιλέγει να δουλέψει πάνω στις ρωγμές των σχέσεων, εκεί όπου το χιούμορ γεννιέται σχεδόν αμήχανα, ως αποτέλεσμα εσωτερικής πίεσης και όχι ως αυτοσκοπός. Κεντρικό στοιχείο της σκηνοθεσίας είναι ότι ο Ν. Χανιωτάκης χτίζει τις συγκρούσεις σταδιακά, αφήνοντας τον χρόνο να λειτουργήσει υπέρ της αποκάλυψης. Χρησιμοποιεί το χιόνι ως μεταφορά για την αθωότητα των παιδιών και την αλήθεια που βλέπουν οι ενήλικες. Η στιγμή όπου το χιόνι διαρρέει μέσα από μια πόρτα, συνδεδεμένο με έναν συγκινητικό μονόλογο της Β. Κοντομάρη, μας δείχνει την σκληρή πραγματικότητα: το χιόνι φαινομενικά λευκό, «καθαρό» στα μάτια των παιδιών, ενώ οι ενήλικες ξέρουν ότι από κάτω κρύβει βρωμιά και θα λιώσει. Είναι μια λεπτομέρεια που φανερώνει την δεξιότητα στην αφήγηση μέσω της εικόνας και του συμβόλου.

Σε επίπεδο ερμηνειών η Βάσω Λασκαράκη [Ελένη] ξεχωρίζει για την ένταση και την εκφραστική της ευελιξία, ισορροπώντας με άνεση στο δραματικό και το κωμικό στοιχείο. Διαχειρίζεται τον ρόλο της με νεύρο και ρυθμό, αξιοποιώντας τόσο τη σωματικότητα όσο και τις εκφράσεις του προσώπου της, προσφέροντας άφθονο γέλιο. Η σκηνική της παρουσία είναι δυναμική, ενώ καταφέρνει να αποδίδει συναισθηματικές μεταπτώσεις με τρόπο πειστικό, χωρίς να διολισθαίνει σε υπερβολές. Εν συνεχεία, η Βίβιαν Κοντομάρη [Νίκη], κινείται σε πιο χαμηλούς τόνους, υιοθετώντας μία εσωτερική και σταδιακά εξελισσόμενη ερμηνεία. Κερδίζει το κοινό μέσα από την διακριτικότητά της και την συναισθηματική της αλήθεια. Η κορύφωση της ερμηνείας της έρχεται αβίαστα οδηγώντας σε στιγμές συγκίνησης που λειτουργούν αντιστικτικά στο κωμικό ύφος του έργου.

Ο Μελέτης Ηλίας [‘Ολαβι, Φιλανδός] αξιοποιεί με επιτυχία τα χαρακτηριστικά του «υποχόνδριου» ρόλου του, εντάσσοντας τα σε μία κωμική γραμμή που δεν γίνεται ποτέ μονοδιάστατη. Η ερμηνεία του βασίζεται στον ρυθμό και την ακρίβεια δημιουργώντας έναν χαρακτήρα αναγνωρίσιμο, αλλά και πολυεπίπεδο. Το κωμικό στοιχείο προκύπτει οργανικά, μέσα από τις αντιδράσεις και την συμπεριφορά του, χωρίς να καταφεύγει σε εύκολες λύσεις.  Επίσης, ο Σπύρος Τσεκούρας [Μάκης] συμπληρώνει αποτελεσματικά το σύνολο, προσφέροντας μια ερμηνεία με σαφή κωμικό προσανατολισμό. Με αίσθηση του μέτρου, συμβάλλει στην διατήρηση ισορροπίας του έργου, ενισχύοντας τις σκηνές έντασης με αποφορτιστικές στιγμές χιούμορ. Τέλος, ο Πέτρος Λενούδιας παρά το ότι είχε περιορισμένη εμφάνιση, κατάφερε να δώσει ζωντάνια και χαρακτήρα στη σκηνή, αφήνοντας μια γλυκιά & παιχνιδιάρικη αίσθηση στο κοινό.

Τα σκηνικά της Αγγελίνας Παπαχατζάκη πλήρως σύγχρονα και εντυπωσιακά, δημιουργούν την ζεστασιά και την οικειότητα ενός διαμερίσματος στην Βόρεια Ευρώπη. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ο φωτισμός από τον ίδιο τον σκηνοθέτη, όπου με θερμούς τόνους αγκαλιάζει το εσωτερικό του σπιτιού, δημιουργώντας μια ψευδαίσθηση γιορτινής αρμονίας.

Τελικά η «Λαπωνία» δεν μιλά μόνο για ένα αθώο ψέμα, αλλά για όλα εκείνα που επιλέγουμε να κρύβουμε από τους άλλους και από τον ίδιο μας τον εαυτό. Καθώς οι μάσκες πέφτουν και οι ρόλοι αποδομούνται, αυτό που απομένει δεν είναι ούτε η απόλυτη αλήθεια, ούτε η πλήρης αυταπάτη, αλλά μία εύθραυστη ισορροπία και στα δύο. Αν λοιπόν η αλήθεια έχει την δύναμη να διαλύει και το ψέμα να ενώνει, ποιο από τα δύο αντέχουμε πραγματικά να αντικρίσουμε;